Toàn cảnh về khủng hoảng nợ công Hy Lạp

Nợ công Hy Lạp – vượt quá tầm kiểm soát

Sự yếu kém trong quản lý công khiến nợ công quá cao là nguyên nhân chính dẫn đến khủng hoảng nợ  Hy Lạp

Cho đến nay, cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đã kéo dài gần 3 năm,  các nỗ lực cứu trợ cũng như các chương trình thắt lưng buộc bụng của các Chính phủ vẫn không ngừng được  đưa ra nhưng tình hình thậm chí ngày càng xấu đi. Trong cuộc khủng hoảng này,  Hy Lạp là cái tên được người ta nhắc đến nhiều nhất.

Hy Lạp được đặt vào tình trạng khủng hoảng nợ công kể từ cuối năm 2009, khi Chính phủ mới của nước này thừa nhận rằng Chính phủ tiền nhiệm đã công bố những số liệu kinh tế không trung thực, đặc biệt là về thâm hụt ngân sách. Thực tế thâm hụt ngân sách của nước này năm 2009 là 13,6% chứ không phải là 6,7% GDP như đã từng được báo cáo, cao hơn nhiều hạn mức thâm hụt ngân sách 3% GDP cho phép đối với các nước thành viên EU. Tình trạng tiết kiệm thấp và vay nợ nước ngoài cho chi tiêu công vẫn diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn 2002-2007 là một trong những nguyên nhân giúp tốc độ tăng trưởng bình quân của nền kinh tế lên mức 4.2%/năm.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008-2009 đã ảnh hưởng mạnh mẽ lên các ngành công nghiệp chủ chốt của Hy Lạp. Doanh thu ngành du lịch và vận tải biển – 2 ngành chủ chốt của nền kinh tế này, sụt giảm trên 15% vào năm 2009. Kinh tế Hy Lạp lâm vào khó khăn, các nguồn thu thuế, phí …để tài trợ cho ngân sách bị thu hẹp, trong khi Chính phủ vẫn phải tăng cường chi tiêu công để hỗ trợ nền kinh tế vượt qua khủng hoảng, đã đẩy nợ công đến con số khổng lồ. Đến năm 2010, báo cáo của OECD cho thấy nợ công của Hy Lạp đã lên tới con số 330 tỷ Euro, tương đương với 147.8% GDP. Các chuyên gia kinh tế dự đoán dù Hy Lạp có thực hiện được kế hoạch thắt lưng buộc bụng  kéo dài 3 năm, nợ của Hy Lạp đến năm 2012 vẫn tăng lên mức 172% GDP.

Photobucket

(Nguồn:  Morgan Stanley)

Ngoài ra, do kinh tế lún sâu hơn vào suy thoái, mặc dù đã cam kết những chính sách khắc khổ nhằm giảm thâm hụt ngân sách nhưng thâm hụt ngân sách trong 8 tháng đầu năm 2011 của Hy Lạp đã lên tới 18,1 tỷ euro (24,67 tỷ USD), tăng mạnh so với 14,813 tỷ euro cùng kỳ năm ngoái. Biểu đồ dưới cho thấy mức thâm hụt ngân sách của một số quốc gia Châu Âu, trong đó Hy Lạp và Ireland là 2 nước có mức thâm hụt lớn nhất. Trong khi thâm hụt ngân sách của Ireland chủ yếu là những khoản nợ chuyển từ khu vực tư nhân sang khu vực công do chính phủ phải “ra tay” cứu hệ thống ngân hàng, thâm hụt ngân sách Hy Lạp lại chủ yếu gây ra bởi trình độ quản lý công yếu kém.

Photobucket

(Nguồn:  Morgan Stanley)

Như vậy, Hy Lạp đang cùng lúc đối mặt với những vấn đề nan giải: nợ công quá cao (147,8%), thâm hụt ngân sách lớn (13,6% GDP năm 2010) và thâm hụt cán cân thanh toán vãng lai lớn (trung bình vào khoảng 9% GDP – so với mức trung bình của toàn khu vực Eurozone là 1%). Cả hai mức thâm hụt ngân sách và thâm hụt cán cân vãng lai của Hy Lạp đều vượt quá trần quy định cho phép của Liên minh Tiền tệ và Kinh tế châu Âu (EMU), đặc biệt vi phạm Hiệp ước Bình ổn và Tăng trưởng của Liên minh châu Âu (EU) với quy định trần thâm hụt ngân sách 3% GDP.

Việc ngụy tạo các số liệu kinh tế nhằm che dấu thực trạng đất nước đã khiến uy tín của Chính phủ Hy Lạp bị suy giảm nặng nề. Cả 3 hãng xếp hạng tín nhiệm lớn nhất thế giới hiện đều đều hạ mức tín nhiệm của Hy Lạp xuống mức gần thấp nhất trong thang điểm đánh giá tín nhiệm đồng thời cảnh báo nguy cơ vỡ nợ của quốc gia này là rất cao. Lợi suất trái phiếu chính phủ Hy Lạp kỳ hạn 2 năm đã tăng lên trên 60%, trong khi đó kỳ hạn 1 năm đã vượt 110%. Điều này đồng nghĩa với việc Hy Lạp gặp nhiều khó khăn trong việc huy động thêm vốn từ thị trường vốn quốc tế và chỉ có thể mong đợi các khoản cứu trợ đặc biệt từ IMF, ECB hay một số quốc gia khác.

Lợi suất TPCP Hy Lạp (1 năm)

Photobucket

(Nguồn: Bloomberg)

 

Giải pháp nào?

Tháng 5/2010, các nhà lãnh đạo Eurozone và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố gói cứu trợ kỳ hạn 3 năm trị giá 110 tỷ EUR dành cho Hy Lạp. Sau đó, vào tháng 10/2010 IMF cho Hy Lạp vay thêm  2,5 tỷ EUR (3,3 tỷ USD), nâng tổng giá trị các khoản vay khẩn cấp mà IMF dành để ngăn chặn khả năng vỡ nợ của nước này lên 10,58 tỷ EUR (tương đương 13,98 tỷ USD).

Trong khoảng thời gian từ tháng 5/2010 và 6/2011, Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã mua khoảng 45 tỷ EUR trái phiếu chính phủ Hy Lạp. Ngoài ra, các khoản hỗ trợ thanh khoản mà ECB dành cho các ngân hàng Hy Lạp đã tăng từ mức 47 tỷ EUR vào tháng 1/2010 lên mức 98 tỷ EUR vào tháng 5/2011.

Để có được những khoản hỗ trợ này, chính phủ Hy Lạp đã phải cam kết thực hiện lộ trình cắt giảm thâm hụt ngân sách được các nhà tài trợ đưa ra. Hiện tại Hy Lạp đang đợi chờ gói các gói cứu trợ mới nhưng đi kèm với nó là Chính phủ phải đưa ra nhiều chính sách cắt giảm chi tiêu hơn nữa. Tuy nhiên, các chính sách này sẽ khó có thể thực hiện được trong thời gian tới khi hàng loạt các cuộc biểu tình của người dân Hy lạp vẫn liên tục  nổ ra. Ngoài ra, nếu Hy Lạp tiếp tục cắt giảm chi tiêu thì nền kinh tế nước này sẽ giảm tốc mạnh hơn nữa. Theo Bộ trưởng tài chính Hy Lạp, GDP có khả năng tăng trưởng -5% trong năm 2011, giảm mạnh hơn  mức -3,5% được dự báo trước đó. Như vậy, Hy Lạp đang phải đối mặt với một vòng luẩn quẩn: càng thắt chặt ngân sách, kinh tế sẽ càng xấu đi. Nếu kinh tế xấu đi, doanh thu từ thuế sẽ giảm sút trầm trọng. Khi doanh thu từ thuế giảm mạnh, Hy Lạp lại càng phải đi vay nợ… Và cứ thế, bong bóng nợ công sẽ ngày càng phình to cho đến khi nó nổ. Vấn đề chỉ là thời gian.

Photobucket

(Nguồn: Reuters)

Theo tính toán của Morgan Stanley, chi phí lãi trung bình cho các khoản nợ của Hy Lạp vào khoảng 6%GDP tương đương khoảng 10 tỷ EUR (2010). Giới phân tích cho biết, kinh tế Hy Lạp sẽ tăng trưởng âm trong năm 2011, theo đó, chi phí lãi  trên GDP sẽ tăng lên mức  lên mức 6,5% trong năm 2011. Gần đây Phó Bộ trưởng tài chính Hy Lạp cho biết Hy Lạp sẽ chỉ còn đủ tiền mặt để tiếp tục hoạt động cho đến giữa tháng 10/2011.

Photobucket

(Nguồn: Morgan Stanley)

Tóm lại, Nợ công Hy Lạp giống như con bệnh đã hết thuốc chữa. Việc vay thêm nợ mới hay đợi những khoản cứu trợ mới cũng chỉ đủ trả những khoản lãi vay cho nên việc Hy Lạp vỡ nợ chỉ là vấn đề sớm hay muộn . Hệ lụy nào nếu Hy Lạp vỡ nợ?

Hệ lụy nào nếu Hy Lạp vỡ nợ?

   Đ ối với chính Hy Lạp: khủng hoảng tài chính trong nước

Hệ lụy đầu tiên Hy Lạp phải đối mặt là mất khả năng tiếp cận thị trường tài chính quốc tế hoặc những điều kiện ưu đãi đi kèm các khoản vay sẽ mất đi, chi phí lãi vay sẽ ở mức rất cao hoặc thậm chí không huy động được nguồn vốn.

Theo thông tin từ Reuters, hiện các ngân hàng Hy Lạp đang giữ 62,8 tỷ USD trái phiếu Chính phủ và là chủ nợ lớn nhất của Chính phủ Hy Lạp. Nếu Hy Lạp vỡ nợ, các ngân hàng này có khả năng được yêu cầu tìm kiếm các nguồn vốn mới để bù đắp các khoản lỗ và hầu như chắc chắn là Hy Lạp sẽ quốc hữu hóa những ngân hàng có liên quan đến nợ Chính phủ. Ngoài ra, việc các tổ chức tài chính trong nước bán tháo các tài sản nợ  có thể xẩy ra sẽ dẫn tới 1 cuộc khủng hoảng tài chính tại Hy Lạp.

    Ảnh hưởng nặng nề đến hệ thống ngân hàng khu vực Châu Âu và thế giới

Top 10 những nước có giá trị các khoản nợ trực tiếp với Hy Lạp lớn nhất

Photobucket
(Nguồn: Bank of International Settlement)

Đức và Pháp là 2 nước chủ nợ lớn nhất của Hy Lạp. Theo ước tính của các chuyên gia kinh tế, thiệt hại của các ngân hàng Pháp và Đức nếu Hy Lạp vỡ nợ lần lượt là 56,9 và 23,8 tỷ USD. Ngoài ra, việc Hy Lạp vợ nợ cũng gây thiệt hại lớn cho ngân hàng Anh, Bồ Đào Nha, Mỹ, Hà Lan, Nhật…Nếu Hy Lạp vỡ nợ, hệ thống ngân hàng của các quốc gia này sẽ đối mặt với khoản nợ xấu lớn, ảnh hưởng đến an toàn hệ thống ngân hàng toàn cầu.
Tuy nhiên, đó mới chỉ là tính toán về những khoản nợ tài chính trực tiếp, chưa có cơ quan nào đưa ra số liệu chính xác về những tài sản tài chính gián tiếp có liên quan tới Hy Lạp. Báo cáo công bố ngày 18/08/2011 của cơ quan tài chính trực thuộc Quốc hội Mỹ cho biết trong khi những khoản vay trực tiếp của Mỹ tới Hy Lạp là 7,3 tỷ USD (tính đến tháng 12/2010), nhưng ước tính giá trị những khoản tín dụng gián tiếp của nước Mỹ với Hy Lạp lớn hơn đến gần 5 lần với 34,1 tỷ USD. Báo cáo cũng cho biết thêm tổng các khoản tín dụng gián tiếp của Mỹ tới 5 quốc gia đang “vướng mắc” trong khủng hoảng nợ công là Hy Lạp, Ireland, Ý, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha ước tính lên tới 641 tỷ USD.

Photobucket
(Nguồn: Cơ quan nghiên cứu thuộc Quốc hội Mỹ)

Bên cạnh đó, do những bất ổn, nghi ngờ gia tăng đối với những ngân hàng có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới những khoản nợ của Hy Lạp,  Các ngân hàng khác sẽ ngần ngại gia hạn tín dụng cho nhau vì lo sợ vỡ nợ, hoặc các ngân hàng sẽ yêu cầu các khoản thế chấp lớn hơn, gây ra làn sóng bán tài sản trên diện rộng. Đây là có thể là lịch sử lặp lại của vụ phá sản Lehman Brothers, dẫn tới sự sụp đổ của một loạt các thể chế tài chính lớn. Và thiệt hại của sự sụp đổ này thì chưa ai tính đến.

Hiệu ứng domino và hệ lụyđến tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Hy Lạp là một nước thành viên nhỏ của khối các nước sử dụng đồng tiền chung Châu Âu, chỉ đóng góp khoảng 2,4% tổng GDP của khu vực. Tuy nhiên, cái người ta lo ngại là hiệu ứng domino sẽ xảy ra khi Hy Lạp vỡ nợ. Ireland và Bồ Đào Nha là 2 quốc gia cũng đang trong tình trạng ngập đầu nợ nần và sẽ phải đối mặt với việc kinh tế tăng trưởng chậm lại trong các năm tới khi chính phủ nỗ lực thắt chặt chi tiêu, giảm thâm hụt ngân sách và mang đến sự ổn định cho hệ thống ngân hàng.

Nhưng nếu như Hy Lạp vỡ nợ, không trả được tiền hoặc không trả đủ tiền cho các trái chủ, thì tại sao Ireland và Bồ Đào Nha lại không thể làm thế? Và có thể việc Hy Lạp vỡ nợ sẽ tạo tiền đề cho một loạt sự đổ vỡ tiếp sau đó. Lo lắng về một cuộc khủng hoảng, đổ vỡ toàn cầu đang tới gần khiến tâm lý thận trọng của nhà đầu tư tăng lên, ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động đầu tư, chi tiêu của cá nhân…dẫn tới làm giảm tăng trưởng GDP của cả khu vực. Ngoài ra, các nền kinh tế lớn cũng phải chia sẻ một phần nguồn lực tài chính của các chương trình hỗ trợ kinh tế trong nước cho các gói cứu trợ Hy Lạp và hệ thống ngân hàng, qua đó giảm tăng trưởng kinh tế trong nước.
Như đã nói ở trên, Hy Lạp vỡ nợ đồng nghĩa với việc chi tiêu toàn cầu đặc biệt là từ Châu Âu giảm sút. Ngoài ra, nước Mỹ cũng đang đứng trên bờ vực của suy thoái. Việc 2 đối tác xuất khẩu chính của Trung Quốc gặp khó khắn khiến nhu cầu hàng hóa Trung Quốc có khả năng giảm mạnh. Sự sụt giảm này được đánh giá là có tác động lớn tới Trung Quốc và có thể buộc chính phủ phải từ bỏ cuộc chiến chống lại lạm phát để giữ cho nền kinh tế đang phát triển.

Bất ổn chính trị và xã hội
Việc Hy Lạp cũng như các quốc gia khác trong khu vực thực thi các chính sách thắt lưng buộc bụng đã làm làm dấy lên làn sóng biểu tình phản đối trong khu vực đồng thời cũng làm tăng lên những bất ổn xã hội khác. Ví dụ dự thảo việc Hy Lạp hoãn trả lương công chức hay áp thêm nhiều loại thuế mới khiến làn sóng phản đối chính phủ càng mạnh thêm. Giờ đây không chỉ thị trường quốc tế mà còn cả chính nhân dân Hy Lạp đã không còn niềm tin vào chính phủ Hy Lạp.
Ngoài ra những cuộc đàm phán giữa các thành viên trong khu vực cho thấy những bất đồng chính trị đang ngày càng lớn dần giữa các nước.  Đức là quốc gia đã phản ứng mạnh với những phương cách cứu trợ Hy Lạp. Với tích cách của dân tộc Đức, nhiều người đã kiên quyết phản đối việc cứu Hy Lạp khi họ coi Hy Lạp là một quốc gia thiếu trách nhiệm. Bản thân trong chính phủ Đức cũng có những luồng ý kiến trái chiều về việc này. Theo đó, khủng hoảng nợ Hy Lạp là một cơ hội khiến bất đồng gia tăng trong nội bộ chính phủ vốn đã nhiều rối ren. Như vậy, khủng hoảng nợ công Hy Lạp đang làm gia tăng bất ổn chính trị của khu vực.

Đối với Việt Nam
Do đồng EUR giảm giá, nên các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường EU sẽ bị đắt lên tương đối, do dó ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu của Việt nam vào thị trường này.
Dù Hy Lạp không phải là một nền kinh tế lớn ở châu Âu và quan hệ thương mại, dòng vốn đầu tư  với Việt Nam không lớn, nhưng Việt Nam sẽ chịu tác động gián tiếp nếu cuộc khủng hoảng này nổ ra. Cuộc khủng hoảng nợ của châu Âu có thể gây gián đoạn thương mại toàn cầu, ảnh hưởng tới nhu cầu xuất khẩu của châu Á, trong đó có Việt Nam và khiến “các nguồn tiền nóng” chảy vào khu vực Châu Á giảm sút, góp gây mất cân đối cán cân tổng thể của các quốc gia trong đó có Việt Nam.

Kịch bản nào cho Hy Lạp

Dưới đây chúng tôi đưa ra kịch bản mà các chuyên gia kinh tế phác thảo về vấn đề nợ công Hy Lạp. Dù đi theo hướng nào, cái kết của Hy Lạp đều không tốt đẹp.

Photobucket
Kết luận
Hy Lạp chỉ là một quốc gia nhỏ ở Châu Âu với đóng góp không nhiều vào GDP hàng năm của khu vực nhưng việc vỡ nợ của Hy Lạp lại có ảnh hưởng nặng nề chưa tính toán hết được tới nền kinh tế toàn cầu. Đây là bài học rõ ràng cho những quốc gia đang phát triển nóng theo đuổi những con số đẹp về chỉ tiêu tăng trưởng, nếu cứ tiếp tục đi vay và sử dụng tiền vay như Hy Lạp đã làm trong thập kỷ vừa qua, chắc chắn di sản có thể để lại cho tương lai sẽ là một món nợ khổng lồ.

Tham khảo

http://www.businessinsider.com/greece-expsoure-default-bis-2011-09#greek-banks-hold-628-billion-in-greek-debt-9#ixzz1ZEseARLt

http://www.cnbc.com/id/43425042/The_Greek_Dominos_What_Happens_If_Greece_Defaults?slide=2

http://www.scribd.com/fullscreen/66722943

http://www.zerohedge.com/news/ubs-euro-doom-and-gloom-team-releases-sequel-eurozone-sovereign-crisis-has-entered-more-dangero

http://www.guardian.co.uk/business/2010/mar/22/greek-cuts-make-debt-crisis-worse

http://money.cnn.com/2011/09/19/news/international/greece_default/

http://www.businessinsider.com/banks-exposure-to-greek-debt-2011-9#1-france-569-billion-in-total-bank-exposure-12

http://www.economist.com/node/16009119

About these ads

3 phản hồi tới “Toàn cảnh về khủng hoảng nợ công Hy Lạp”

  1. Nguyen Manh Hai nói:

    Cảm ơn tác giả cung cấp một bài phân tích rất đầy đủ và chi tiết. Đúng là một chính phủ cũng như 1 công ty trách nhiệm hữu hạn vậy thôi, vay nợ nhiều quá, thu không đủ bù chi thì sẽ rơi vào tình trạng vỡ nợ. Tuy nhiên, mình vẫn nhớ thầy dậy Kinh tế đại cương nói: Chẳng có doanh nghiệp nào mạnh như các chính phú cả. Vì thế, mình nghĩ không hẳn là không có thuốc chữa – mà đúng hơn là không cón lý thuyết, giải pháp kịnh tế ngắn hạn nào giúp được nữa mà thôi. Sẽ là đến các giải pháp chính trị, ngoại giao! Cùng lắm thì Chính phủ Hy Lạp giải tán, lập chính phủ mới, kế thừa một phần nợ, đề nghị xóa bớt một phần như là cứu trợ nhân đạo. Các chủ nợ thì cùng xóa nợ xấu, giảm lợi nhuận – thị trường đều giảm chung mà :D Kinh tế Châu Âu, thế giới tiếp tục lún vào suy thoái thậm chí đại suy thoái, người dân cũng giảm bớt kỳ vọng đi, rồi cũng quen đi thôi – đó là điều kỳ diệu của loài người là có tên gọi “thích nghi” :D

    Đúng như tác giả đã kết luận, cái thu được tốt nhất đó là: những bài học cho tất cả chúng ta :)

  2. Đ. Hải nói:

    http://www.stockbiz.vn/News/2011/10/3/242838/no-cong-thanh-dai-hoa-neu.aspx

    Bài trên của bác Bùi Kiến Thành cũng cảnh báo nguy cơ nợ công cao và quản lý ngân sách yếu kém sẽ là một rủi ro lớn cho VN trong tương lai. Bài học Hy Lạp sẽ là tấm gương để Chính phủ VN thận trong hơn mỗi lần thuyết phục Quốc Hội thông qua trần nợ công mới. (trước đó, năm 2009 nợ Chính phủ tầm 40% GDP, đến nay tăng lên hơn 50% và khả năng còn tăng tiếp – Chính phủ VN năm 2010 đã cố gắng thuyết phục QH và người dân nâng trần nợ lên 60% để thông qua vụ tàu cao tốc bắc nam – trị giá 56 tỷ USD do ODA của Nhật Bản tài trợ – những ai đã đọc, tìm hiểu về bản chất của ODA Nhật Bản đều hiểu lợi ích của những người ủng hộ dự án đó lớn đến mức nào !)

  3. MYSTICK_ORCHID91 nói:

    khủng hoảng của Hy Lạp giống như căn nhà bị dột vậy, cả thế giới này là 1 căn nhà, mỗi châu lục là 1 phòng riêng, phòng nào bị dột thì bị ảnh hưởng nhiều nhất, mà các phòng đều có mối liên hệ với nhau, có tác dụng hỗ trợ lẫn nhau.
    Mình nghĩ đây quả là một bài toán xứng đáng ra đề thi olympic kinh tế quốc tế!
    Tất cả đều do tính ích kỉ của con người, của các quốc gia cả, muốn để dành trong khi kẻ khác thì đang khát, kiếm ko ra lối, tất cả những hỗ trợ từ IMF hay các quốc gia lân cận chỉ là cho tạm thời con bệnh bị hen kia qua cơn hen thôi
    Việc này cần sự chung tay của những ông trùm như trung quốc, mỹ, nhật, hàn quốc,… để xử lý nợ xấu, tái cơ cấu chính phủ,
    haizz mình chẳng dám ý kiễn j nhìu, mong mọi người cho ý kiến xúm nhau bàn luận nhé!


Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 228 other followers

%d bloggers like this: