Lượng hóa các áp lực đối với tỷ giá USD/VND cuối năm 2011

Gần đây, có nhiều nhận định của các chuyên gia về áp lực tỷ giá cuối năm, mỗi người đều có lập luận hợp lý cho thấy áp lực tỷ giá là đáng lo ngại. Dựa trên 1 số số liệu thu thập được, tôi xin đưa ra 1 vài quan điểm riêng (có thể lạc quan hơn nhiều bạn) về vấn đề tỷ giá cuối năm.

Thứ nhất, ta thử đánh giá một số nhân tố gây sức ép lên tỷ giá

Tín dụng và huy động ngoại tệ mất cân đối lớn

Tính đến ngày 29/09, mất cân đối tín dụng và huy động ngoại tệ ước khoảng 6 tỷ USD, đã thu hẹp so với con số 7 tỷ USD tại ngày 19/08. Nguyên nhân chính dẫn đến mất cân đối giữa nguồn và sử dụng nguồn ngoại tệ chủ yếu là do chênh lệch lãi suất cho vay giữa VND-USD lớn. Vào đầu năm, lãi suất cho vay ngoại tệ ở mức 6-8%/năm trong khi cho vay VND lên tới 21-22% hoặc cao hơn. Theo đó, nhiều doanh nghiệp mặc dù không có nguồn tái tạo ngoại tệ nhưng vẫn đi vay ngoại tệ để được hưởng lãi suất thấp, rồi bán ngoại tệ đó cho NH, đổi sang VND phục vụ sản xuất kinh doanh. Đa phần các doanh nghiệp này phải ký kết hợp động mua ngoại tệ kỳ hạn với ngân hàng để có nguồn trả nợ. Tại thời điểm đó, các NH cũng đẩy mạnh cho vay ngoại tệ do nguồn ngoại tệ huy động khá dồi dào trong khi nguồn VND rất khan hiếm.

Tuy nhiên, sau hàng loạt chính sách hạn chế tình trạng đô la hóa của NHNN như tăng dự trữ bắt buộc ngoại tệ, áp trần LS huy động ngoại tệ về 3%, 2% cùng với biện pháp mạnh kết hối nguồn ngoại tệ tiền gửi của các Tập đoàn, tổng công ty Nhà nước, huy động ngoại tệ của ngân hàng đã giảm mạnh vào tháng 6, tháng 7, gây thiếu hụt nguồn và mất cân đối trầm trọng giữa huy động và cho vay ngoại tệ. (huy động ngoại tệ đã tăng trở lại 1,81% trong tháng 8 khi NHNN làm ngơ cho các NHTM lách trần huy động USD 2% lên mức 4,5-5,5%, nhưng chỉ còn tăng 0,07% trong tháng 9 khi CT02 yêu cầu các NH thực hiện nghiêm chỉnh trần huy động USD và VND của NHNN). Khi các hợp đồng đi vay ngoại tệ này đáo hạn, các DN sẽ phải chạy đôn chạy đáo tìm mua ngoại tệ để trả cho ngân hàng. Một phần cầu ngoại tệ đó sẽ được các NH đáp ứng, nhưng một phần không nhỏ các DN phải mua trên thị trường tự do. Lực cầu tăng đột biến vào một số thời điểm cuối năm sẽ đẩy tỷ giá tăng mạnh.

Bên cạnh việc lãi suất cho vay USD thấp khuyến khích DN đi vay ngoại tệ để SXKD, chênh lệch lớn giữa lãi suất huy động VND (18-19%) và lãi suất vay USD (6-8%) cũng khiến một số bộ phận DN đi vay USD rồi bán lấy VND mang gửi tiết kiệm, ngồi không ăn chênh lệch 11-12%. Dòng đầu cơ lãi suất thông qua việc vay USD lãi suất thấp, đổi sang VND để gửi tiết kiệm hưởng lãi suất cao đã góp phần vào việc tăng trưởng nóng của tín dụng ngoại tệ. Tuy nhiên, khi lãi suất tiền gửi VND bị ép về 14%, đặc biệt lãi suất VND với kỳ hạn ngắn dưới 1 tháng vừa bị áp trần 6%, biên lợi nhuận của việc đầu cơ lãi suất đã bị thu hẹp đáng kể. Thêm vào đó, tỷ giá USD/VND tự do gần đây có dấu hiệu tăng theo chu kỳ cuối năm, DN đầu cơ lãi suất lo ngại biến động tỷ giá sẽ bào mòn lợi nhuận, thậm chí gây thua lỗ. Họ rút tiền gửi VND, mua USD để trả cho ngân hàng. Hoạt động này ít nhiều cũng làm tăng cầu USD và gây bất ổn tỷ giá.

Lãi suất tiền gửi VND kém hấp dẫn so với mức lạm phát khiến dòng tiền tiết kiệm đổ sang vàng, ngoại tệ qua đó làm tăng cầu USD

Khi CT02 được ban hành, theo đó các NH chỉ được huy động VND với lãi suất 14%, thấp hơn hẳn mức lạm phát so với cùng kỳ năm trước (khoảng 22%), dòng tiền tiết kiệm có xu hướng đổ sang các kênh trú ẩn an toàn khác như ngoại tệ và vàng để đảm bảo tài sản. Cụ thể, giá vàng trong nước tháng 8, tháng 9  liên tục tăng mạnh, thậm chí tăng nhanh hơn so với giá thế giới đã thu hút được lượng khá lớn tiền gửi tiết kiệm từ ngân hàng chảy vào kênh đầu tư/đầu cơ này. Theo ước tính của tôi, riêng trong tháng 9, huy động vốn VND của hệ thống ngân hàng đã giảm khoảng 32,6 nghìn tỷ đồng, tương đương mức giảm khoảng 1,68% so với tháng 8.

Cũng trong thời gian đó, sức mua vàng vật chất trong dân tăng vọt, chỉ trong 2,5 ngày, tính từ ngày 6/10 là thời điểm NHNN cho phép 5 NH+SJC được bán vàng bình ổn thị trường, đến trưa ngày 8/10, tổng lượng bán ra đạt khoảng 8 tấn (gần 10.000 tỷ VND! chỉ trong 2,5 ngày !). Nếu tính chung trong 2 tháng qua tổng số vàng các ngân hàng và công ty bán ra lên tới 25 tấn, ước khoảng 1,5 tỷ USD (31.000 tỷ đồng). Để đáp ứng nhu cầu nắm giữ vàng vật chất, quota nhập khẩu 5 tấn vàng mà NHNN cấp đầu tháng 8 cho 1 số đơn vị là quá ít, nên khả năng USD trên thị trường tự do bị mua gom phục vụ hoạt động nhập lậu vàng là khá lớn.

Ngoài ra, việc NHNN vừa ban hành Thông tư 30, có hiệu lực từ 1/10, áp trần lãi suất tiền gửi kỳ hạn ngắn dưới 1 tháng xuống mức 6% càng khiến lợi nhuận mang lại của việc nắm giữ VND không còn đủ sức hấp dẫn hơn so với các kênh như vàng, ngoại tệ. Niềm tin vào VND chưa kịp khôi phục thì lãi suất VND đã giảm khá mạnh, đồng thời, tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do thời gian gần đây đang tăng khá nhanh, có thời điểm lên 21.800. Tâm lý kỳ vọng VND mất giá vào cuối năm cùng niềm tin vào đồng nội tệ vẫn chưa được cải thiện khiến người dân có xu hướng ưa thích nắm giữ USD để bảo toàn giá trị và kiếm chênh lệch giá, góp phần khiến nhu cầu mua USD tăng mạnh.

Nhu cầu nhập khẩu hàng hóa cuối năm

Theo chu kỳ hàng năm, vào cuối năm, nhu cầu USD dùng để nhập khẩu nguyên phụ liệu sản xuất hàng tiêu dùng và nhập khẩu hàng hóa phục vụ tiêu dung 2 dịp Tết luôn tăng mạnh. Trong khi đó, tín dụng sản xuất khó có khả năng tăng mạnh do ngân hàng gặp khó khăn trong nguồn cung ngoại tệ cũng như đang tập trung vào việc cơ cấu nợ xấu. Theo đó, doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận vay ngoại tệ từ ngân hàng với số lượng ít hơn và tìm kiếm nguồn USD trên thị trường tự do. Cầu USD tự do tăng chính là nguyên nhân đẩy tỷ giá USD/VND lên khá nhanh và mạnh.

Nhân tố hỗ trợ tỷ giá

Diễn biến tích cực về huy động và tín dụng ngoại tệ của hệ thống NH trong tháng 9

NHNN mới đây vừa cung cấp khá nhiều số liệu tích cực về tình hình ngoại tệ của hệ thống ngân hàng trong tháng 9 như tín dụng ngoại tệ giảm 792 triệu USD, huy động ngoại tệ tăng 17 triệu USD so với tháng trước, tiền gửi ngoại tệ của TCTD tại NHNN tăng 586 triệu USD.

Đồng thời NHNN cũng cho biết, tính trong 7 tháng đầu năm, cán cân tổng thể thặng dư 5 tỷ USD nhờ cán cân vãng lai thặng dư 1,3 tỷ USD, cán cân vốn thặng dư 9,8 tỷ USD. Theo đó, NHNN khẳng định luồng chu chuyển ngoại tệ trong hệ thống ngân hàng đã có nhiều chuyển biến tích cực, dự trữ ngoại hối đảm bảo để NHNN có thể can thiệp ổn định tỷ giá USD/VND và thanh khoản ngoại tệ cuối năm.

Photobucket
Tăng cường kiểm soát thị trường vàng và ngoại tệ tự do

Gần đây, NHNN đã đưa ra nhiều giải pháp giúp ổn định thị trường vàng như cho phép 5 NH và SJC được bán vàng để bình ổn thị trường, đồng thời cho phép các đơn vị này được mở tài khoản vàng ở nước ngoài để cân bằng trạng thái tránh rủi ro biến động giá. Đồng bộ với giải pháp này, để hạn chế tối đa nguy cơ có thể xảy ra hiện tượng đầu cơ vàng, NHNN đã yêu cầu các TCTD phải báo cáo tình hình cho vay thế chấp, cầm cố bằng vàng, đồng thời ban hành Thông tư 33 nghiêm cấm các TCTD cho vay vốn để mua vàng và áp hệ số rủi ro 250% với các khoản cho vay được bảo đảm bằng vàng. Theo đó, yếu tố đầu cơ vốn là nguyên nhân chính khiến giá vàng tăng mạnh, làm tăng cầu ngoại tệ trong thời gian vừa qua sẽ bị hạn chế tối đa.

Đối với thị trường tự do, theo tinh thần của Chỉ thị 01 được ban hành từ đầu năm, thị trường ngoại tệ tự do sẽ bị kiểm soát chặt chẽ và triệt để. Tuy nhiên, trong nửa sau quý 3, thị trường này có nhiều dấu hiệu đã hoạt động mạnh mẽ trở lại. Theo đó, việc NHNN có kiên quyết tiếp tục siết chặt quản lý thị trường ngoại tệ tự do trong những tháng cuối năm hay không sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến mức độ mất giá của VND. Nếu kiểm soát chặt thị trường ngoại tệ tự do, giao dịch USD sẽ quay trở lại tập trung vào hệ thống ngân hàng, cung USD tăng vào cuối năm (do dòng kiều hối, khoảng 3 tỷ USD trong các tháng cuối năm chảy vào NH) sẽ góp phần làm giảm mất cân đối cung cầu ngoại tệ, khiến tỷ giá được kiểm soát tốt hơn, qua đó NHNN cũng sẽ hạn chế phải bán USD để bình ổn tỷ giá. Ngược lại, nếu thị trường tự do tiếp tục được thả lỏng kiểm soát như hiện nay, với việc NHNN đã bán ra khoảng 1,5 tỷ USD trong 3 tuần từ 15/8 đến 6/9, ước bán khoảng 1 tỷ USD trong tháng 9, khả năng NHNN sẽ phải tiếp tục bán ra từ 3-3,5 tỷ USD trong các tháng 10, 11, 12 để bình ổn thị trường sẽ khiến dự trữ ngoại hối bị suy giảm đáng kể. Điều này sẽ ảnh hưởng khá nghiêm trọng đến niềm tin của người dân vào khả năng can thiệp thị trường của cơ quan này trong trường hợp tỷ giá có biến động mạnh.

Đánh giá về tỷ giá cuối năm

Tôi cho rằng, với áp lực mất cân đối cung cầu ngoại tệ do tín dụng và nhu cầu nắm giữ vàng, USD của người dân hiện nay, nếu NHNN mạnh tay kiểm soát chặt thị trường tự do, tỷ giá chính thức có thể chỉ tăng khoảng 1%, tỷ giá USD/VND tự do có thể kiềm chế ở mức 21.500. Trong khi đó, nếu NHNN vẫn tiếp tục thả lỏng thị trường này, tỷ giá chính thức sẽ khó lòng giữ được mức tăng chỉ ở 1%, đồng thời, tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do có thể sẽ lên mức 21.900.

6 phản hồi to “Lượng hóa các áp lực đối với tỷ giá USD/VND cuối năm 2011”

  1. Nguyen Manh Hai Says:

    Cảm ơn những phân tích đa chiều của tác giả! Đúng là có nhiều áp lực lên tỷ giá, nhất là vào thời điểm cuối năm này. Mình cũng hy vọng rằng NHNN sẽ có những chính sách quyết liệt hơn để kiểm soát tốt thị trường này. Việt Nam chưa thả nổi tỷ giá, thì việc kiểm soát, thậm chí hành chính hóa để đảm bảo chỉ những nhu cầu thiết thực nhất mới được đáp ứng và giảm thiểu các yếu tố đầu cơ, trục lợi là hoàn toàn chính đáng.

  2. Long DT Says:

    Thank chị Vân về những thông tin rất bổ ích.
    Nhân tiện em xin phép hỏi chị về tài khoản thu nhập ròng từ đầu tư và CCTM dịch vụ của mình 7 tháng đầu năm. Lý do tại sao lại lớn đột biến so với các năm trước thế nhỉ. Hơn nữa, thông thường sức ép tỷ đến vào thời điểm cuối năm do nhập khẩu và sức ép trả nợ ngoại tệ. Vậy theo chị dự đoán thì chính sách nhà nước can thiệp là gì. Bởi theo em nghĩ, chúng ta gần đây liên tục phá giá đồng tiền. Nếu cứ tiếp tục như vậy chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất xấu tới cán cân vốn.

  3. Bùi Quỳnh Vân Says:

    @ Long DT: bạn hỏi đúng chỗ cần hỏi rùi đó! Về thu nhập đầu tư ròng và CCTMDV, mình cũng khá băn khoăn về con số này. SBV chỉ cho biết cán cân vãng lai 7 tháng thặng dư tới 1,3 tỷ USD, chuyển tiền tư nhân và kiều hối khoảng 5,6 tỷ USD, trong khi cán cân hàng hóa (nhập siêu hàng hóa) 7 tháng bị thâm hụt tới 5,4 tỷ USD. Như vậy, để cán cân vãng lai dương 1,3 tỷ thì chỉ có thể cho rằng CCTMDV và thu nhập đấu tư ròng phải dương 1,1 tỷ USD. Điều này không tuân theo quy luật của các năm khi mà VN thường xuyên phải nhập siêu dịch vụ (vận tải, bảo hiểm). Vậy nên, mình đã đặt giả định rằng để ra được con số như SBV công bố, trong 7 tháng đầu năm, có lẽ VN đã xuất siêu về các dịch vụ du lịch và viễn thông.
    Hàng năm GSO có công bố số liệu về XNK dịch vụ của VN vào tháng 12, nên mình cũng chưa tìm được nguồn thông tin để kiểm tra độ tin cậy của giả định này. Nếu bạn có thì chia sẻ nhé, ^^.
    Về thu nhập đầu tư ròng, mục này của VN thường âm do khối FDI chuyển lợi nhuận về nước trong khi lợi nhuận từ việc VN đầu tư ra nước ngoài vẫn còn hạn chế. Mình theo dõi thời gian gần đây nhiều cục Thuế đang làm khá mạnh tay với các DN FDI chuyển giá để chuyển lợi nhuận về nước, nên mình cho rằng có thể con số chuyển lợi nhuận về nước của khối FDI đang giảm mạnh, thu nhập đầu tư ròng của VN có thể không bị âm lớn như mọi năm. Do đó, khi cộng gộp thu nhập đầu tư ròng và CCTMDV, mình cho rằng 7 tháng đầu năm thặng dư 1,1 tỷ USD là khả năng có thể xảy ra.

    • Nguyen Manh Hai Says:

      Trong các ý của tác giả Vân, mình thấy phần VN đang kiên quyết xử lý lách chuyển giá để trốn thuế chuyển lợi nhuận về nước của FDI là một ý rất đáng quan tâm. Đáng lẽ cái này phải làm chặt chẽ từ lâu rồi nhỉ🙂 dù sao muộn còn hơn không. FDI đâu phải là thuốc tiên không có tác dụng phụ đâu😀

  4. Bùi Quỳnh Vân Says:

    Theo nguyên tắc cân bằng sức mua, thì VND hiện vẫn đang được định giá ở mức khá cao so với USD. Cho nên việc tăng tỷ giá USD/VND là điều tất yếu, nhiệm vụ của SBV là kiềm chế mức tăng này sao cho hợp lý.
    Trong dài hạn, SBV vẫn phải kiên trì thực hiện nhóm 5 giải pháp chống đô la hóa, trong từng giai đoạn cụ thể sẽ đưa ra các văn bản, chính sách phù hợp để điều chỉnh. Trong nhiệm kỳ này của Mr Bình, thông điệp từ đầu là sẽ sử dụng các giải pháp thị trường, hạn chế sử dụng các giải pháp hành chính. Nhưng như mình quan sát, có những vấn đề không hành chính không được.
    Hiện, SBV đang đứng trước 2 lựa chọn thả/không thả thị trường ngoại tệ tự do. Mỗi lựa chọn đề có cân nhắc lợi/hại, theo quan điểm của mình, nếu SBV kiểm soát chặt thị trường tự do thì sẽ thu được khá nhiều cái lợi (USD chảy vào NH, tỷ giá nằm trong kiểm soát). Tuy nhiên, có vẻ thời gian qua, SBV ít sử dụng giải pháp hành chính này, giải pháp thị trường được SBV lựa chọn là công bố 1 loạt số liệu tích cực về tình hình ngoại tệ của hệ thống NH, đồng thời hỗ trợ thị trường vàng thông qua tăng cung, thanh lọc đầu cơ. Với nền kinh tế chưa bị đô la hóa lớn, điều này có thể cải thiện niềm tin người dân, kênh vàng, ngoại tệ ít hấp dẫn hơn, hỗ trợ giảm tỷ giá. Nhưng thực tế, theo mình biết hiện SBV đang liên tục phải bán ngoại tệ ra hỗ trợ hệ thống NH, cho thấy tình hình tỷ giá đang rất căng thẳng. SBV sớm muộn cũng sẽ cần dùng đến hành chính để kiềm chế tỷ giá.

  5. Võ Văn Minh Says:

    “…Cũng trong thời gian đó, sức mua vàng vật chất trong dân tăng vọt, chỉ trong 2,5 ngày, tính từ ngày 6/10 là thời điểm NHNN cho phép 5 NH+SJC được bán vàng bình ổn thị trường, đến trưa ngày 8/10, tổng lượng bán ra đạt khoảng 8 tấn (gần 10.000 tỷ VND! chỉ trong 2,5 ngày !). Nếu tính chung trong 2 tháng qua tổng số vàng các ngân hàng và công ty bán ra lên tới 25 tấn, ước khoảng 1,5 tỷ USD (31.000 tỷ đồng). Để đáp ứng nhu cầu nắm giữ vàng vật chất, quota nhập khẩu 5 tấn vàng mà NHNN cấp đầu tháng 8 cho 1 số đơn vị là quá ít, nên khả năng USD trên thị trường tự do bị mua gom phục vụ hoạt động nhập lậu vàng là khá lớn…”

    Dân buôn vàng là nhóm găm giữ USD nhiều nhất. Và việc đẩy giá USD tự do lẫn việc đẩy giá vàng thực ra chủ yếu các nhóm đầu cơ là các chủ tiệm vàng lớn trên toàn quốc. Họ kinh doanh vàng nên phải găm giữ USD để hedge rủi ro biến động giá vàng ảnh hưởng đến tỉ giá và hoạt động làm ăn của họ.

    Với khoảng 31k tỷ VND được nằm dưới dạng vàng đồng nghĩa với 1 phần USD + 1 phần VND đã được hút lại. Việc cho phép SJC cùng các NHTM bán vàng ra một phần kéo được một phần thanh khoản cho hệ thống NH, một phần USD đẩy ra (bán USD để mua Vàng). như vậy đồng thời hạ được giá vàng và hạ được giá USD tự do như kỳ vọng của SBV.


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: