Hình thức đầu tư mạo hiểm – Tiềm năng phát triển tại Việt Nam (Phần 2)

Phần 1 tôi đã giới thiệu với các bạn về tổng quan hình thức đầu tư mạo hiểm và các hình thức của dạng đầu tư này.

Phần 2 chúng ra sẽ tìm hiểu các thương vụ đầu tư mạo hiểm của Việt Nam đã diễn ra như thế nào, lĩnh vực đầu tư nào được ưu tiên và tiềm năng phát triển của hình thức đầu tư vốn mạo hiểm ở Việt Nam.

Tổng quan thị trường

Quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tiên được giới thiệu tại Việt Nam năm 1991. Năm 1995 là năm then chốt của hoạt động quỹ mạo hiểm khi có tới 5 quỹ với tổng số vốn đầu tư cam kết lên tới 303 triệu USD cho 56 công ty. Đến nay, Việt Nam hiện có các quỹ đầu tư mạo hiểm như Mekong Capital, VinaCapital, IDG Ventures, Dragon Capital và đang được xem là một thị trường hấp dẫn để thu hút vốn đầu tư mạo hiểm.

Là một hình thức đầu tư hứa hẹn nhưng trên thực tế, việc triển khai quỹ mạo hiểm ở Việt Nam không phải là đơn giản và dễ dàng.

– Khó khăn thứ nhất là ở Việt Nam thị trường chứng khoán hoạt động chưa thực sự hiệu quả. Hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam bắt đầu từ năm 1996. Tuy nhiên, đến tháng 7/2000, thị trường chứng khoán Việt Nam mới bắt đầu đi vào hoạt động. Sau hơn 10 năm, thị trường chứng khoán đã từng bước phát triển nhưng không thực sự ổn định đã gây khó khăn rất lớn cho các nhà đầu tư mạo hiểm muốn đổ tiền vào các công ty thông qua vấn đề niêm yết công ty.

– Khó khăn thứ hai là về chất lượng doanh nghiệp ở Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã tiếp cận được với các quỹ đầu tư mạo hiểm nhưng lại không đáp ứng được các tiêu chuẩn của quỹ. Đó cũng là lý do để một quỹ đầu tư mạo hiểm đã phải rút khỏi Việt Nam vào năm 1998.

– Khó khăn thứ ba đến từ môi trường pháp lý còn chưa đầy đủ. Nghị định 99 của Chính phủ ban hành quy chế Khu công nghệ cao cũng chỉ mới đề cập chung về định nghĩa và chức năng của Quỹ đầu tư mạo hiểm mà thiếu những quy định về cấu trúc pháp lý cũng như các ưu đãi cho các nhà đầu tư khi thiết lập quỹ mạo hiểm tại Việt Nam dẫn đến trường hợp của IDG phải lựa chọn hình thức quỹ nước ngoài đầu tư vào Việt Nam thay vì một quỹ được thiết lập ngay tại Việt Nam.

– Khó khăn thứ tư đối với loại hình đầu tư mạo hiểm là việc các nhà đầu tư nước ngoài chỉ được phép góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam với tỷ lệ không quá 30% vốn điều lệ doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đối tượng tiếp nhận đầu tư mạo hiểm lại cần vốn lớn. Sự khống chế đó cũng không cho phép nhà đầu tư được can thiệp vào các quyết định chiến lược phát triển kinh doanh vốn là một điểm yếu của các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp khởi sự.

– Khó khăn thứ năm đối với các quỹ đầu tư mạo hiểm là cách thu hồi vốn chưa rõ ràng. Thu hồi vốn nhanh nhất trong đầu tư mạo hiểm là thị trường chứng khoán. Thị trường chứng khoán Việt Nam chưa phát triển đến mức độ là công cụ để thu hút vốn cho doanh nghiệp.

Tất cả những khó khăn trên lý giải tại sao các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam được đánh giá là các quỹ chấp nhận tỉ lệ rủi ro “thấp”. Đa số tìm đến những doanh nghiệp đã thành công trên thương trường, khẳng định được tên tuổi và uy tín. Các chuyên gia cho rằng thị trường đầu tư mạo hiểm Việt Nam hấp dẫn, nhưng vẫn chưa đủ lớn để các nhà đầu tư mạnh dạn đầu tư. Ngoài ra, các quỹ hoạt động tại Việt Nam vẫn chưa đủ tầm vóc, hay nói cụ thể hơn là không đủ mạnh về nguồn vốn. Qua thực tế cho thấy không phải tham gia vào bất cứ dự án nào, các quỹ cũng thành công. Những lần thất bại ít ỏi cũng khiến các quỹ đầu tư phải thận trọng hơn.

Một trong những lĩnh vực được các quỹ đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam quan tâm hiện nay là lĩnh vực công nghệ. Thời gian qua, trong lĩnh vực công nghệ và truyền thông Việt Nam, xuất hiện các thương vụ đầu tư lớn của nước ngoài như hãng viễn thông Nhật Bản NTT Docomo đầu tư vào Công ty cổ phần Truyền thông VMG với mức định giá 18 triệu USD, IDG Ventures và hai quỹ đầu tư khác là Rebate Networks và Ru-net Global đầu tư vào MJ Group với mức định giá 60 triệu USD. Ngoài ra, còn có các thương vụ đầu tư vào Vatgia.com và Punch Entertainment – một công ty chuyên sản xuất trò chơi cho thiết bị di dộng với vài chục triệu USD. Các quỹ đầu tư mạo hiểm đang hoạt động ngày một tích cực, và nhiều doanh nghiệp công nghệ đang cố gắng xây dựng sản phẩm, mô hình kinh doanh và gọi vốn đầu tư.

Tuy nhiên, theo ông Arthur Trueger, Chủ tịch Công ty quản lý Quỹ Berkeley International Capital củaMỹ nhận định “Việt Nam có nhiều tiềm năng hơn Singapore trong việc kết nối với các nhà đầu tư công nghệ ở Thung lũng Silicon, nhưng lại chậm chân hơn trong các công việc cụ thể”. Hiện tại Việt Nam mới có 4 quỹ đầu tư mạo hiểm trong khi thị trường lại rất lớn và chính sách của Việt Nam trong lĩnh vực này còn chưa rõ ràng. Trong khi đó, Trung Quốc, Singapore hay Thái Lan đã có các cơ quan đại diện chính phủ được thiết lập tại Thung lũng Silicon để tư vấn trực tiếp cho nhà đầu tư và kết nối họ với doanh nghiệp trong nước.

Quá trình thoái vốn của các quỹ đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam

Một khi quỹ bỏ vốn đầu tư vào doanh nghiệp thì vừa phải có trách nhiệm với doanh nghiệp, vừa chịu áp lực với các nhà đầu tư góp vốn vào quỹ. Khi quỹ cảm thấy giá trị của công ty tăng lên, họ sẽ bắt đầu rút vốn. Ngoài ra, việc thoái vốn còn do quỹ cần tái cấu trúc danh mục đầu tư, hoặc cần tập trung đầu tư vào một ngành, một lĩnh vực cụ thể, hoặc khi quỹ nhận thấy tình trạng bão hòa trong ngành nghề của doanh nghiệp…Do vậy, khi đạt được kỳ vọng, chuyện thoái vốn của quỹ là đương nhiên.

Về lý thuyết, việc thoái vốn của các VC sẽ áp dụng theo hai hình thức là IPO, bán cổ phần cho nhà đầu tư khác, bán lại cổ phần cho doanh nghiệp và bán doanh nghiệp cho doanh nghiệp khác. Thường thì khi triển vọng doanh nghiệp và thị trường không tốt như kỳ vọng ban đầu, hay doanh nghiệp không niêm yết kịp theo kế hoạch thì quỹ VC thường quyết định về việc thoái vốn qua các hình thức bán lại cổ phần cho lãnh đạo doanh nghiệp, cổ đông lớn khác, các tổ chức liên quan trong ngành có nhu cầu M&A hoặc các tổ chức muốn đầu tư vào doanh nghiệp tư nhân khác. Thời gian vừa qua tại Việt Nam, các quỹ thường thoái vốn bằng hình thức bán lại cổ phần cho các công ty có nhu cầu M&A.

Thực tế việc thoái vốn của VC ở Viêt Nam rất khó khăn. Thị trường chứng khoán chưa thực sự phát triển và thời điểm hiện tại không hề thuận lợi cho việc niêm yết các công ty. Việc tìm kiếm các cổ đông và công ty trong ngành có nhu cầu mua bán lại cũng không dễ dàng. Tất cả dẫn tới khung thời gian đầu tư VC ở Việt Nam khá dài, thông thường phải khoảng 10 năm thay vì 3-5 năm như ở các nước khác.

Tiềm năng của thị trường

Ở Việt Nam, có khoảng 200 ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm 90%). Các doanh nghiệp nhỏ thường khó có khả năng tiếp cận vốn do thị trường vốn chưa hoàn thiện, lãi suất cho vay cao,…. Đối với những công ty mới khởi nghiệp thì thiếu cả vốn lẫn kinh nghiệm tổ chức, quản lý, kinh doanh. Vì vậy, khả năng thành công cũng tương đương với khả năng thất bại dù rằng việc chọn lựa doanh nghiệp đầu tư được thực hiện hết sức sát sao và kỹ càng. Các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ không chỉ giúp cung cấp vốn cho các công ty được đầu tư mà còn cùng với ban lãnh đạo công ty này phát triển, cải thiện sản xuất bằng cách tái cấu trúc tài chính, đề ra chiến lược phát triển, xây dựng kế hoạch kinh doanh, kiềm chế rủi ro.

Đầu tư mạo hiểm khác với đầu tư truyền thống. Đầu tư mạo hiểm hướng tới việc tạo ra công ty, và do đó có khả năng tạo việc làm mới. Điều đó giải thích tại sao vốn đầu tư mạo hiểm rất hữu ích đối với Việt Nam. Ngoài ra, các quỹ đầu tư mạo hiểm nhận thấy triển vọng về nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như nhận thức của chính phủ Việt Nam về sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Và họ cho đây là thời điểm thích hợp để đầu tư vào Việt Nam.

Thực tế cho thấy IDG Ventures tại Việt Nam có nhiều thành tích nổi bật khi tăng trưởng tới 30-40% mỗi năm. Theo ông Patric McGovern, Chủ tịch tập đoàn IDG, quỹ đầu tư mạo hiểm của IDG đã đầu tư vào hơn 40 công ty ở Việt Nam và có lợi nhuận gấp khoảng 75 lần.

Giải pháp phát triển thị trường

Một trong những tài sản lớn nhất của Việt Nam chính là con người. Nguồn lực này đã tạo thành một thị trường công nghệ vô cùng hấp dẫn, xét cả ở góc độ phát triển lẫn tiêu thụ. Trong khoảng hơn 10 năm tới, các chuyên gia đánh giá Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm quan trọng để phát triển công nghệ.  Tuy nhiên, đầu tư vào công nghệ là đầu tư mạo hiểm, thời gian thu hồi vốn dài và xác suất thất bại cao, nên các chính phủ rất ít khi tham gia vào lĩnh vực này. Vì vậy, để tạo được một Google, Facebook của Mỹ hay Vinagame tại Việt Nam, thì quỹ đầu tư mạo hiểm phải cân nhắc rất kỹ mọi vấn đề pháp lý, công nghệ, nhân lực… và yêu cầu về lợi nhuận thông thường gấp 20 lần số vốn bỏ ra.

Vốn đầu tư mạo hiểm đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích các tổ chức, cá nhân có tinh thần mạo hiểm và sáng tạo tham gia vào quá trình đổi mới công nghệ. Để thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế, Chính phủ Việt Nam nên miễn giảm thuế đối với phần thu nhập phát sinh khi nhà đầu tư mạo hiểm kết thúc thương vụ. Ngoài ra, cũng cần khuyến khích các kênh tín dụng khác hỗ trợ cho hoạt động đầu tư mạo hiểm, nhằm gia tăng lượng cung vốn trên thị trường.

Bên cạnh các kế hoạch, ý tưởng kinh doanh tốt, các doanh nghiệp Việt Nam còn phải thể hiện sự minh bạch về tài chính như hoàn thiện hệ thống kế toán phù hợp với chuẩn mực quốc tế, khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, liên kết chặt chẽ với các tổ chức, định chế tài chính, doanh nghiệp trong ngành nhằm tạo sự tin tưởng cho nhà đầu tư.

Ngoài ra, Chính phủ cần thành lập riêng một ban quản lý hoạt động đầu tư vốn mạo hiểm và tiến tới ban hành một đạo luật riêng cho hoạt động này và thành lập Hiệp hội các nhà đầu tư vốn mạo hiểm Việt Nam.

Một số quỹ đầu tư mạo hiểm tiêu biểu trong thời gian qua:

Công ty Quản lý quỹ Mekong Capital, thành lập năm 2001, có ba quỹ con gồm Mekong Enterprise Fund (thành lập năm 2002), Mekong Enterprise Fund II (thành lập năm 2006) và Quỹ Vietnam Azalea Fund (thành lập năm 2007). Tổng vốn đầu tư của ba quỹ là 168,5 triệu USD, thời gian hoạt động dự kiến của mỗi quỹ từ 5-8 năm hoặc có thể dài hơn tùy từng trường hợp. Mekong Capital đã thoái vốn ở Công ty cổ phần Phát triển đô thị Kinh Bắc, Công ty cổ phần Nhựa Tân Đại Hưng, Công ty cổ phần Chế biến gỗ Đức Thành, Công ty cổ phần Sài Gòn Gas. Mekong Capital đang đầu tư vào một số doanh nghiệp như Công ty cổ phần Thực phẩm Masan (tổng vốn đầu tư 9,4 triệu USD), Công ty cổ phần Hàng gia dụng Quốc tế (hơn 6 triệu USD), Công ty cổ phần Đầu tư – Kinh doanh nhà Intresco (hơn 14 triệu USD), Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (hơn 12 triệu USD),…

Quỹ IDG Ventures Vietnam, quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tiên về công nghệ tại Việt nam, quản lý số vốn 100 triệu USD, đang đầu tư vào Công ty Giải pháp phần mềm Hòa Bình, Công ty Phần mềm iSphere, Công ty VinaGame, Navigos Group, Công ty cổ phần Dịch vụ giải pháp không dây, VC Corporation, CyVee.com, Công ty cổ phần Tài Việt, MJ Group,…

Vina Capital hiện có 4 quỹ đầu tư tại Việt Nam: Quỹ đầu tư cơ sở hạ tầng (2007), Vietnam Opportunity Fund (VOF), VinaLand (2006) và DFJ Vina Capital L.P (2006) – với tổng vốn trên 1 tỷ USD. Quỹ Đầu tư VinaCapital đang đầu tư vào Phở 24 (4 triệu USD, chiếm 30% vốn), Công ty mobizCom (chiếm 30% vốn), Công ty cổ phần Kỹ thuật điện Toàn Cầu (chiếm 49% vốn), Công ty cổ phần Khoan và Dịch vụ dầu khí (3.905.283 cổ phần, chiếm 1,6% vốn). VinaCapital đã thoái vốn ở Công ty cổ phần Công nghiệp Thương mại Masan (13,1 triệu USD), mới đây nhất là thoái 70% vốn tại khách sạn Hilton Hanoi Opera.

Quỹ đầu tư Dragon Capital của Anh này là quỹ lớn nhất và nhiều kinh nghiệm nhất tại Việt Nam (1994) với tổng tài sản lên tới 1,3 tỷ USD với 5 quỹ thành viên đang quản lý là VEIL, VGF, VDeF, VPF và VRI. Dragon Capital đã bỏ ra khoảng 100 triệu USD để có hơn 40 thương vụ đầu tư với các doanh nghiệp trong nước. Trong đó, đa số là doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường chứng khoán, có đường hướng phát triển ổn định.

5 phản hồi to “Hình thức đầu tư mạo hiểm – Tiềm năng phát triển tại Việt Nam (Phần 2)”

  1. Hình thức đầu tư mạo hiểm – Tiềm năng phát triển tại Việt Nam (Phần 1) « Research Group Says:

    […] Hình thức đầu tư mạo hiểm – Tiềm năng phát triển tại Việt Nam (Phần&nbs… […]

  2. nhtfd Says:

    Cảm ơn tác giả. Muốn đc đọc nhiều bài nữa của Bạn.

  3. Hình thức đầu tư mạo hiểm – Tiềm năng phát triển tại Việt Nam – Đầu tư mạo hiểm Says:

    […] tổ chức tư vấn là như thế nào, xin mới các bạn tiếp tục đón đọc trong phần 2 của bài viết […]


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: